Pożyczenie samochodu koledze, rodzinie czy sąsiadowi to zwykła przysługa, ale rodzi pytanie: kto zapłaci, jeśli dojdzie do kolizji? Odpowiedź jest prostsza, niż się wydaje, choć kilka wyjątków może być dla pożyczającego niemiłą niespodzianką. Wyjaśniamy, jak działa obowiązkowe OC, co dzieje się z AC i zniżkami oraz jak się zabezpieczyć przed przekazaniem kluczyków.
OC jest przypisane do pojazdu, nie do kierowcy
Podstawowa zasada brzmi: obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej chroni w związku z posiadaniem i użytkowaniem konkretnego pojazdu. Jeśli więc pożyczysz auto znajomemu i ten spowoduje wypadek, szkody osób poszkodowanych pokryje ubezpieczyciel z polisy OC, którą wykupiono na to auto. Nie musisz dodawać znajomego do polisy ani informować o nim ubezpieczyciela przed jazdą.
Poszkodowany w kolizji zgłasza roszczenie do zakładu ubezpieczeń sprawcy, a w praktyce polisa przypisana do auta jest dla niego punktem odniesienia. To ona gwarantuje, że uszkodzony cudzy samochód, rzeczy czy zdrowie zostaną zrekompensowane, nawet jeśli za kierownicą nie siedział właściciel.
Warunek jest jeden: polisa musi być ważna. Jeśli właściciel zapomniał o odnowieniu OC, odpowiedzialność za brak ubezpieczenia ponosi on, a poszkodowanego zaspokaja zwykle Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Fundusz może potem dochodzić zwrotu środków od osoby zobowiązanej do wykupienia polisy, a ponadto za brak OC grożą kary. Dlatego przed oddaniem kluczyków warto sprawdzić termin ważności ubezpieczenia, a nie zakładać, że „na pewno jest opłacone”.
Kiedy ubezpieczyciel może żądać zwrotu od kierowcy
To, że OC właściciela wypłaca odszkodowanie poszkodowanemu, nie zawsze oznacza, że ubezpieczyciel zostaje z kosztami. W określonych sytuacjach przysługuje mu tzw. regres, czyli prawo żądania zwrotu wypłaconej kwoty od sprawcy szkody. Szczegółowe przesłanki wynikają z przepisów, dlatego tu opisujemy je ogólnie. Najczęściej dotyczą one:
- prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu lub środków odurzających,
- braku wymaganych uprawnień do kierowania,
- ucieczki z miejsca zdarzenia,
- wejścia w posiadanie pojazdu w wyniku przestępstwa,
- umyślnego lub rażąco niedbałego spowodowania szkody.
W takich przypadkach to znajomy, który spowodował wypadek, może zostać obciążony kosztami odszkodowania. Jeśli jednak ubezpieczyciel dowie się, że właściciel świadomie oddał auto komuś bez prawa jazdy albo kierowcy będącemu pod wpływem alkoholu, sytuacja właściciela także może się skomplikować. Przy pożyczaniu auta warto więc zadbać o podstawy: zapytać o uprawnienia i nie przekazywać kluczyków osobie, która nie jest w pełni sprawna do jazdy.
Odpowiedzialność wobec właściciela
Osobną kwestią są relacje między pożyczającym a właścicielem. Nawet jeśli OC pokryje szkody osób trzecich, uszkodzenie pożyczonego auta to inna sprawa. OC sprawcy nie naprawia pojazdu, którym ten sprawca jechał. Koszty napraw własnego auta właściciela pokrywa tylko dobrowolne AC, o ile zakres ochrony i warunki to przewidują.
AC i dodatki: tu wiele zależy od OWU
Autocasco, podobnie jak OC, dotyczy pojazdu, więc co do zasady chroni auto także wtedy, gdy kieruje nim ktoś inny. Różnice zaczynają się w ogólnych warunkach ubezpieczenia. Niektóre umowy zawierają ograniczenia dotyczące kręgu kierowców, minimalnego wieku lub stażu, a odmowa albo obniżenie odszkodowania może nastąpić na przykład przy jeździe pod wpływem alkoholu. Zdarzają się też zapisy wymagające, by kierowca miał ważne uprawnienia.
Podobnie jest z assistance, ubezpieczeniem szyb czy NNW. Zakres pomocy po awarii lub wypadku często zależy od wariantu polisy i od tego, kto i w jakich okolicznościach korzystał z auta. Zanim więc pożyczysz samochód na dłuższą podróż, zajrzyj do aktualnych OWU i sprawdź, czy ochrona obejmuje innych kierowców oraz czy nie obowiązują wyłączenia, o których warto wiedzieć wcześniej.
Szkoda z cudzej winy, ale zniżki tracisz Ty
Mało kto o tym pamięta: gdy znajomy spowoduje kolizję i odszkodowanie wypłaci się z OC auta, szkoda zwykle zapisuje się w historii ubezpieczeniowej właściciela pojazdu. Może to oznaczać utratę części zniżek za bezszkodową jazdę i wyższą składkę przy kolejnym odnowieniu polisy. Zasady zależą od konkretnego ubezpieczyciela i obowiązujących taryf.
Co z tym zrobić? Dobrym zwyczajem jest uzgodnienie przed pożyczeniem auta, że w razie wypadku sprawca ureguluje zobowiązania wobec właściciela, a czasem nawet pokryje różnicę w składce. Nie musi to być oficjalna umowa, ale proste pisemne ustalenie, choćby wiadomość, ułatwi rozmowę, gdy coś się wydarzy. Niektórzy ubezpieczyciele oferują też ochronę zniżek jako dodatek, o ile właściciel ją wykupił, więc warto sprawdzić, czy taka opcja jest w Twojej ofercie.
Jak bezpiecznie pożyczyć samochód: lista kontrolna
Zanim przekażesz kluczyki, poświęć kilka minut na formalności. Zmniejszy to ryzyko sporów i nieprzyjemnych zaskoczeń.
- Sprawdź ważność OC. Datę końca ochrony znajdziesz w dokumentach polisy, a status pojazdu można zweryfikować w publicznej bazie ubezpieczeń.
- Zweryfikuj uprawnienia kierowcy. Poproś o okazanie prawa jazdy właściwej kategorii.
- Przekaż dokumenty. Dowód rejestracyjny i potwierdzenie ubezpieczenia powinny być w aucie, a kierowca powinien wiedzieć, gdzie je znaleźć.
- Ustal zasady. Dotyczą one zasięgu podróży, kręgu osób, które mogą prowadzić, i tego, kto odpowiada za mandaty oraz opłaty drogowe.
- Zrób zdjęcia auta. Dokumentacja stanu przed wyjazdem pozwala uniknąć sporu o to, co uszkodzono.
- Przy wyjeździe za granicę sprawdź, czy polisa obowiązuje w danym kraju i czy potrzebne są dodatkowe dokumenty.
Warto też przed każdym odnowieniem polisy zastanowić się, czy ktoś poza Tobą regularnie korzysta z auta. Jeśli tak, to przy porównywaniu ofert dobrze sprawdzić, jak ubezpieczyciele traktują innych kierowców, a przy wyborze ubezpieczenie OC samochodu zwrócić uwagę na warunki dotyczące zniżek i zakres ochrony dodatkowej.
Co zrobić po kolizji pożyczonym autem
Jeśli mimo ostrożności dojdzie do zdarzenia, kierowca powinien postępować tak samo jak właściciel. Zabezpiecz miejsce, w razie potrzeby wezwij służby, a przy kolizji bez rannych spisz oświadczenie sprawcy albo wezwij policję, gdy sytuacja jest sporna. Ważne są dane drugiej strony, numer polisy jej OC oraz zdjęcia pojazdów, otoczenia i znaków drogowych.
Natychmiast poinformuj o wszystkim właściciela, bo to on zazwyczaj zgłasza szkodę w swoim zakładzie ubezpieczeń i zna szczegóły polisy. Zwlekanie ze zgłoszeniem może utrudnić likwidację szkody, a w niektórych umowach nawet wpłynąć na zakres odszkodowania. Kierowca nie powinien podpisywać dokumentów, których nie rozumie, ani przyznawać się do winy pod presją, jeśli okoliczności są niejasne.
Właściciele, którzy często użyczają auta, mogą przy okazji kolejnej polisy sprawdzić oferty różnych ubezpieczycieli. Wygodnym miejscem do zapoznania się z warunkami przed zakupem bywa internetowy agent, na przykład Beesafe, gdzie polisę można wybrać i opłacić bez wizyty w oddziale. Niezależnie od wyboru czytaj OWU, szczególnie zapisy o wyłączeniach odpowiedzialności, regresie i innych kierowcach.
Na koniec zasada praktyczna: samochód można pożyczyć spokojnie, jeśli polisa jest ważna, kierowca ma uprawnienia i jest trzeźwy, a strony wiedzą, co zrobić po szkodzie. Wtedy odpowiedzialność wobec poszkodowanych zwykle spoczywa na ubezpieczycielu auta, a wasze ustalenia mają znaczenie głównie przy rozliczeniu skutków dla zniżek i ewentualnych napraw.